રૂપિયો ડોલર સામે 2 મહિનાના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચ્યો

ભારતીય રૂપિયો ગુરુવારે ડોલર સામે 2 મહિનાથી વધુ સમયમાં સૌથી મજબૂત સ્તરે પહોંચ્યો. શરૂઆતના વેપારમાં રૂપિયો 94.27 પ્રતિ ડોલર સુધી પહોંચ્યો, જેના કારણે એક દિવસમાં રૂપિયાની સ્થિતિમાં સારી મજબૂતી જોવા મળી.

બ્લૂમબર્ગ અનુસાર, ગુરુવારે ડોલર સામે રૂપિયાની કિંમતમાં લગભગ 0.74% મજબૂતી આવી અને તે 94.2712 સુધી પહોંચ્યો. જોકે, બાદમાં આ મજબૂતી થોડી ઘટીને લગભગ 0.5% રહી ગઈ. હવે 94 રૂપિયાનો સ્તર ડોલર સામે ઘણો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

વિશેષજ્ઞો મુજબ, જો ડોલર-રૂપિયો એક્સચેન્જ રેટ 94થી નીચે જાય અને ત્યાં રહે છે, તો નિકાસકાર પોતાની હેજિંગ વધારી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં રૂપિયો વધુ મજબૂત થઈને 92.50 પ્રતિ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. તેથી આવનારા દિવસોમાં બજારની નજર 94ના સ્તર પર રહેશે.

રૂપિયાની મજબૂતીનું એક મોટું કારણ ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા ડોલરની વેચાણ અને દેશમાં આવેલા મોટા વિદેશી ચલણ ભંડાર પ્રવાહ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આરબીઆઇએ કેટલાક મહિના પહેલા વિદેશી ચલણ એકત્ર કરવા માટે ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ (બેંક) એટલે કે FCNR(B) ડિપોઝિટ યોજના શરૂ કરી હતી. 31 ઓગસ્ટ સુધી આરબીઆઇએ કુલ 136.37 અબજ ડોલરની વિદેશી ચલણ એકત્ર કરી, જેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો પ્રવાસી ભારતીયોના જમા પૈસાનો રહ્યો.

આંકડાઓ અનુસાર, FCNR(B) ડિપોઝિટથી 127.2 અબજ ડોલર આવ્યા. તેના સિવાય વિદેશથી લેવામાં આવેલી વિદેશી ચલણ ઉધારીથી 5.26 અબજ ડોલર અને એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગથી 3.89 અબજ ડોલર મળ્યા. શરૂઆતમાં આ યોજનાથી ફક્ત 50-60 અબજ ડોલર આવવાની આશા હતી, જેને બાદમાં વધારીને 80 અબજ ડોલર કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ વાસ્તવિક રકમ આથી ઘણું વધુ રહી.

પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ, કાચા તેલની ઊંચી કિંમત અને વિદેશી ચલણ ભંડારમાં ઘટાડા જેવા કારણોથી રૂપિયાને નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. આવી સ્થિતિમાં આરબીઆઇએ બેંકો અને અન્ય માધ્યમોથી વિદેશી ચલણ એકત્ર કરવાની સુવિધા આપી જેથી દેશમાં ડોલરની ઉપલબ્ધિ વધે અને રૂપિયાને સહારો મળે.

આરબીઆઇએ NRI પાસેથી વિદેશી ચલણ એકત્ર કરવા માટે FCNR(B) ડિપોઝિટને પ્રોત્સાહન આપવાની રણનીતિ અપનાવી. આ એક ફિક્સ્ડ ટર્મ ડિપોઝિટ હોય છે જેમાં NRI પોતાની વિદેશી કમાણી ભારતમાં વિદેશી ચલણમાં જમા કરી શકે છે. આ ખાતાની ખાસિયત એ છે કે મૂલધન અને તેના પર મળતો વ્યાજ બંને વિદેશી ચલણમાં જ પાછો મળે છે, જેના કારણે NRIને રૂપિયામાં ઊતાર-ચઢાવનો જોખમ ન ઉઠાવવો પડે.

કોટક સિક્યુરિટીઝના FX એનાલિસ્ટ અનિન્દ્ય બેનર્જી અનુસાર, રૂપિયાને આ સમયે ત્રણ વસ્તુઓથી લાભ મળી રહ્યો છે. પ્રથમ, આરબીઆઇની યોજનાથી મોટી માત્રામાં વિદેશી ચલણ આવી છે, જેના કારણે આરબીઆઇ પાસે રૂપિયાને સંભાળવાની વધુ ક્ષમતા છે. બીજું, ભારતની કુલ ઘરેલું ઉત્પાદનના મજબૂત આંકડાઓથી અર્થવ્યવસ્થાને લઈને બજારનો વિશ્વાસ વધ્યો છે. ત્રીજું, બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પૂરતો પૈસો હાજર છે, જેના કારણે આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પણ સહારો મળી રહ્યો છે.

આરબીઆઇની આ યોજનાના હેઠળ FCNR(B)માં નવા જમા લેવાની સુવિધા 31 ઓગસ્ટે બંધ થઈ ગઈ, જે નિર્ધારિત સમયથી લગભગ એક મહિનો પહેલા છે. તેનો અર્થ એ છે કે આ સુવિધાને અપેક્ષા કરતાં વધુ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો. જોકે, આ યોજનાના હેઠળ આરબીઆઇ સાથે વિદેશી ચલણ સ્વેપની સુવિધા 11 સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલુ રહેશે, જ્યારે એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગ અને ઓવરસીઝ ફાઇનાન્સ કોર્પોરેશન સાથે જોડાયેલી સુવિધા 31 ડિસેમ્બર સુધી ખુલ્લી રહેશે.

કેરએજ રેટિંગ્સ અનુસાર, આ યોજનાથી મોટી રકમ આવવાથી બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પૈસાની ઉપલબ્ધિ વધી છે, જેના કારણે બેંકોને આવનારા સમયમાં ફંડિંગ એકત્ર કરવામાં થોડી રાહત મળશે.