ISRO ने लॉन्च केला पहिला जिओसिंक्रोनस अर्थ इमेजिंग सॅटेलाइट EOS-05

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ने 4 सप्टेंबर 2025 रोजी श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून GSLV-F17 रॉकेटच्या माध्यमातून EOS-05 सॅटेलाइट यशस्वीपणे लॉन्च केला. हा भारताचा पहिला जिओसिंक्रोनस अर्थ इमेजिंग सॅटेलाइट आहे, जो 36,000 किलोमीटर उंचीवरून देशाच्या मोठ्या भाग आणि सीमा भागांची देखरेख करेल.

GSLV-F17 ची ही 19वी उड्डाण होती, जी सेकंड लॉन्च पॅडवरून उडवण्यात आली. EOS-05 सॅटेलाइट सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये स्थापित केला जाईल. या मोहिमेत चार मीटर व्यासाचा ओजीव्ही कंपोजिट पेलोड फेअरिंग वापरला गेला.

EOS-05 ला 'बाज' किंवा 'अनब्लिंकिंग डोळा' असे म्हणतात. हा उपग्रह जिओसिंक्रोनस ऑर्बिटमध्ये राहील, जिथे तो पृथ्वीच्या फिरण्याच्या गतीसह फिरेल आणि भारतावर सतत नजर ठेवेल. ISRO नुसार, हा सॅटेलाइट प्रत्येक 30 मिनिटांनी संपूर्ण भारताची उच्च-रेझोल्यूशन प्रतिमा पाठवेल, तर सीमा भागांवर जसे पाकिस्तान-चीन बॉर्डरवर प्रत्येक 5 मिनिटांनीही प्रतिमा घेऊ शकेल.

अशा प्रकारच्या कक्षेतून मोठ्या क्षेत्राची वारंवार इमेजिंग शक्य होते, जी पारंपरिक लो-अर्थ ऑर्बिट असलेल्या उपग्रहांपेक्षा वेगळी क्षमता आहे. यामुळे पृथ्वी निरीक्षण, हवामान देखरेख, आपत्ती व्यवस्थापन आणि धोरणात्मक सीमा देखरेखीमध्ये महत्त्वाची मदत मिळेल.

EOS-05 कडून मिळणाऱ्या डेटाचा वापर नैसर्गिक आपत्ती, पर्यावरणीय बदल आणि हवामान संबंधित क्रियाकलापांवर नजर ठेवण्यासाठी केला जाईल. हा उपग्रह पूर, चक्रीवादळ आणि इतर घटनांची देखरेख करण्यातही सहाय्यक ठरेल.

ISRO ने ही मोहिम मागील पाच वर्षांत झालेल्या दोन अपयशी लॉन्चनंतर केली आहे. जानेवारी 2026 आणि मार्च 2025 मध्ये झालेल्या दोन मोहिमा क्रायोजेनिक स्टेज आणि तिसऱ्या टप्प्यात तांत्रिक अडचणींमुळे यशस्वी होऊ शकल्या नव्हत्या.

GSLV-F17 रॉकेटने यावेळी मोहिम यशस्वीपणे पूर्ण केली आहे, जी ISRO च्या जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लॉन्च व्हीकल कार्यक्रमाची 19वी उड्डाण होती.

ISRO च्या तज्ञांच्या मते, EOS-05 सॅटेलाइटची ही क्षमता भारतासाठी मोठा टप्पा आहे, जी देशाच्या सुरक्षा आणि पर्यावरणीय देखरेखीला सुधारेल.