रुपया डॉलरच्या तुलनेत 2 महिन्यांतील उच्चतम पातळीवर पोहोचला

भारतीय रुपया गुरुवारी डॉलरच्या तुलनेत 2 महिन्यांहून अधिक काळात सर्वात मजबूत पातळीवर पोहोचला. सुरुवातीच्या व्यवहारात रुपया 94.27 प्रति डॉलरपर्यंत पोहोचला, ज्यामुळे एका दिवसात रुपयाच्या स्थितीत चांगली मजबुती दिसून आली.

ब्लूमबर्गनुसार, गुरुवारी डॉलरच्या तुलनेत रुपयाच्या किमतीत सुमारे 0.74% ची मजबुती आली आणि तो 94.2712 पर्यंत पोहोचला. मात्र, नंतर ही मजबुती थोडी कमी होऊन सुमारे 0.5% राहिली. आता 94 रुपयांचा स्तर डॉलरच्या तुलनेत खूप महत्त्वाचा मानला जात आहे.

तज्ञांच्या मते, जर डॉलर-रुपया विनिमय दर 94 खाली गेला आणि तिथे टिकला, तर निर्यातदार आपली हेजिंग वाढवू शकतात. अशा परिस्थितीत रुपया आणखी मजबूत होऊन 92.50 प्रति डॉलरपर्यंत पोहोचू शकतो. त्यामुळे येत्या दिवसांत बाजाराची नजर 94 च्या स्तरावर राहील.

रुपयाच्या मजबुतीमागील एक मोठा कारण भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून केलेली डॉलर विक्री आणि देशात आलेला मोठा विदेशी चलन भांडार प्रवाह मानला जात आहे. आरबीआयने काही महिने आधी विदेशी चलन जमा करण्यासाठी फॉरेन करेंसी नॉन-रेजिडेंट (बँक) म्हणजेच FCNR(B) डिपॉझिट योजना सुरू केली होती. 31 ऑगस्टपर्यंत आरबीआयने एकूण 136.37 अब्ज डॉलर विदेशी चलन जमा केले, ज्यात सर्वात मोठा हिस्सा प्रवासी भारतीयांच्या जमा पैशांचा होता.

आकडेवारीनुसार, FCNR(B) डिपॉझिटमधून 127.2 अब्ज डॉलर आले. याशिवाय परदेशातून घेतलेल्या विदेशी चलन कर्जातून 5.26 अब्ज डॉलर आणि एक्सटर्नल कमर्शियल बरोविंगमधून 3.89 अब्ज डॉलर मिळाले. सुरुवातीला या योजनेतून फक्त 50-60 अब्ज डॉलर येण्याचा अंदाज होता, जो नंतर वाढवून 80 अब्ज डॉलर केला गेला, पण प्रत्यक्ष रक्कम यापेक्षा खूप जास्त होती.

पश्चिम आशियात तणाव, कच्च्या तेलाच्या उच्च किमती आणि विदेशी चलन भांडारात घट यांसारख्या कारणांमुळे रुपयाला नुकसान होत होते. अशा वेळी आरबीआयने बँका आणि इतर माध्यमांतून विदेशी चलन जमा करण्याची सुविधा दिली, ज्यामुळे देशात डॉलरची उपलब्धता वाढेल आणि रुपयाला आधार मिळेल.

आरबीआयने NRI कडून विदेशी चलन जमा करण्यासाठी FCNR(B) डिपॉझिटला प्रोत्साहन देण्याची धोरण अवलंबली. हा एक फिक्स्ड टर्म डिपॉझिट आहे ज्यात NRI आपली विदेशी कमाई भारतात विदेशी चलनात जमा करू शकतात. या खात्याची खासियत अशी की मूळ रक्कम आणि त्यावर मिळणारा व्याज दोन्ही विदेशी चलनात परत मिळतात, ज्यामुळे NRI ला रुपयाच्या चढ-उताराचा धोका पत्करावा लागत नाही.

कोटक सिक्योरिटीजच्या FX विश्लेषक अनिंद्य बनर्जी यांच्या मते, रुपयाला सध्या तीन गोष्टींचा फायदा होत आहे. पहिली, आरबीआयच्या योजनेमुळे मोठ्या प्रमाणात विदेशी चलन आले आहे, ज्यामुळे आरबीआयकडे रुपयाला सांभाळण्याची अधिक क्षमता आहे. दुसरी, भारताच्या सकल घरगुती उत्पादनाच्या मजबूत आकड्यांमुळे अर्थव्यवस्थेबाबत बाजाराचा विश्वास वाढला आहे. तिसरी, बँकिंग प्रणालीमध्ये पुरेसा पैसा उपलब्ध आहे, ज्यामुळे आर्थिक क्रियाकलापांना देखील आधार मिळत आहे.

आरबीआयच्या या योजनेअंतर्गत FCNR(B) मध्ये नवीन जमा घेण्याची सुविधा 31 ऑगस्टला बंद झाली, जी ठरलेल्या वेळेपेक्षा सुमारे एक महिना आधी आहे. याचा अर्थ या सुविधेला अपेक्षेपेक्षा चांगला प्रतिसाद मिळाला. मात्र, या योजनेअंतर्गत आरबीआयसोबत विदेशी चलन स्वॅपची सुविधा 11 सप्टेंबरपर्यंत सुरू राहील, तर एक्सटर्नल कमर्शियल बरोविंग आणि ओव्हरसीज फायनान्स कॉर्पोरेशनशी संबंधित सुविधा 31 डिसेंबरपर्यंत खुली राहील.

केअरएज रेटिंग्सनुसार, या योजनेअंतर्गत मोठी रक्कम आल्यामुळे बँकिंग प्रणालीमध्ये पैशाची उपलब्धता वाढली आहे, ज्यामुळे बँकांना येत्या काळात निधी उभारण्यात काही सवलत मिळेल.